Utrecht, Baarn, De Bilt

De provincie Utrecht kent een lange geschiedenis. Tot ongeveer 400 n.Chr. stond het gebied rondom de Rijn onder Romeinse militaire controle. Er werd handel gedreven tussen de bevolking en de Romeinen, in bepaalde gebieden belasting betaald en traden jonge mannen in dienst van het leger van het machtige Romeinse Rijk. Bij het DOMunder: Werelderfgoed Neder-Germaanse Limes kom je meer te weten over de Romeinse bezetting, het leven van toen en de doorwerking daarvan in de huidige tijd.

Na vele roerige eeuwen van verschuivende machtsverhoudingen tussen koningen van de Franken en Friezen ─ waarbij de Franken na een lang conflict aan het langste eind trokken ─ begonnen de Lage Landen zich bestuurlijk steeds meer te vormen. Het Sticht Utrecht werd tussen 1024 en 1528 een vorstendom binnen het Heilige Roomse Rijk. Op 2 juni 1122 schonk Keizer Hendrik V Utrecht stadsrechten. In die tijd werden grote delen van de provincie ontgonnen en ontwaterd op last van de bisschop van Utrecht. Er was meer landbouwgrond nodig om de sterke bevolkingsgroei te kunnen opvangen. De uitwerking van die ontginningen zie je nog steeds terug in het landschap.

Steden als Utrecht werden beschermd door stadsmuren, maar op het platteland speelden de vele kastelen hierin een rol als machtscentra en controlepunten in het Utrechtse gebied. Schermutselingen tussen de Utrechtse bisschop en de hertog van Gelre en de graaf van Holland vonden vooral plaats langs de randen van het gewest Utrecht. De provincie Utrecht is nog steeds rijk aan buitenplaatsen, kastelen en andere statige gebouwen uit die periode. Op de route kom je bijvoorbeeld kasteel Groeneveld, Landgoed Eyckenstein en kasteel Drakensteyn tegen. Ongeveer honderd meter ten noorden van Groeneveld bestond vanaf 1340 Ridderhofstad Drakenburg, een versterkte woning, omgracht en voorzien van een ophaalbrug. In 1811 werd Drakenburg vervangen door een landhuis, dat in 2007 is herontwikkeld tot Buitenplaats Drakenburg.

De route voert je ook over de provinciegrens tussen Utrecht en Noord-Holland, langs de Gooyersgracht. De Gooyersgracht was een gegraven grenslijn tussen het Sticht Utrecht en het graafschap Holland (waar nu Noord-Holland onder valt). Het gebied was economisch interessant door landbouw en ontginning. De Gooyersgracht was bedoeld als duidelijke grens, maar werd juist een bron van conflict tussen Utrecht en Holland over macht, geld en grond. Er rezen vragen, zoals: wie bezit het land, wie mag belasting heffen en wie heeft bestuurlijke controle. Ook de lokale bevolking was het niet altijd eens over het verloop van de grens. De ruzie werd niet echt “gewonnen” door één kant — ze verdween pas toen beide gebieden onder dezelfde heerser vielen. Er bestaan in het gebied nog steeds diverse grenspalen. Eén daarvan staat in de middenberm van de A27, ter hoogte van het driegemeentenpunt Baarn–Eemnes–Laren.