Sint-Annaland, Stavenisse, Scherpenisse

Dat er zoveel molens op Tholen staan is geen toeval, maar het resultaat van een slimme combinatie van landschap, economie en noodzaak. Het eiland was eeuwenlang volledig afhankelijk van molens om het leven draaiende te houden. Net zoals de molens zelf!

Tholen was van oudsher een uitgesproken agrarisch eiland. Boeren verbouwden grote hoeveelheden graan (tarwe, gerst, rogge), maar zonder moderne machines moest dat graan ergens gemalen worden. Daar kwamen de korenmolens in beeld. Vrijwel elk dorp had er één, soms zelfs meerdere, zodat boeren niet ver hoefden te reizen met hun oogst. Omdat Tholen open, vlak en omgeven door water is, waait het er bovendien bijna altijd. Ideale omstandigheden voor windmolens dus.

De meeste molens op Tholen dienden als korenmolen: ze maalden graan tot meel voor brood, pap en veevoer. Dat klinkt simpel, maar zonder meel geen brood, en zonder brood geen dorp. De molenaar had dan ook een belangrijke positie in de gemeenschap. Daarnaast waren er ook poldermolens (watermolens), die werden gebruikt om land droog te houden. Tholen bestaat grotendeels uit polders die lager liggen dan het omliggende water, dus zonder molens zouden grote delen van het eiland onder water staan. Molens zorgden hier letterlijk voor bewoonbaar land.

In de 18e en 19e eeuw groeide de bevolking en daarmee ook de vraag naar meel. Dat leidde tot concurrentie tussen dorpen en molenaars. Een nieuwe molen betekende economische kracht en soms zelfs prestige. Dorpen wilden niet afhankelijk zijn van buurdorpen, dus bouwden ze hun eigen molen. Dat verklaart waarom je vandaag de dag op Tholen relatief veel (voormalige) molens tegenkomt, vaak dicht bij elkaar.

Vanaf de 20e eeuw namen stoom- en elektromotoren het werk over en raakten veel molens buiten bedrijf. Toch zijn er op Tholen opvallend veel molens bewaard gebleven. Dat komt door tijdige bescherming als rijksmonument, lokale betrokkenheid en restauraties. Tegenwoordig vertellen ze samen het verhaal van hoe mensen hier eeuwenlang samenwerkten met wind en water om te kunnen leven, eten en boeren.