Hoofddorp, Nieuw-Vennep, Burgerveen

Op verschillende plekken in en rond de Haarlemmermeerpolder kom je oude forten tegen van de Stelling van Amsterdam. Enorme gebouwen van ongewapend beton en staal, bedoeld om het land rond de hoofdstad te beschermen. De complete stelling is zo’n uniek waterbouwkundig en militair verdedigingsbouwwerk dat het, samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie, is opgenomen op de Unesco Werelderfgoedlijst.

De Stelling van Amsterdam is aangelegd tussen 1880 en 1920. Het geheel is 135 km lang en telt maar liefst 45 forten. Ze liggen in een grote cirkel, allemaal op 15 tot 20 km afstand van het centrum van de Nederlandse hoofdstad: van het Fort bij Spijkerboor in het noorden tot het Fort bij Uithoorn helemaal onderin. Bij een vijandelijke invasie zouden grote, laag gelegen, delen rondom Amsterdam onder water kunnen worden gezet zodat de vijandelijke troepen moeilijk verder kon oprukken. De forten stonden op strategische plekken, bijvoorbeeld bij dijken en wegen.

De forten zijn functioneel ontworpen en uiteraard uiterst sterk. Zo zijn de muren aan de voorkant van 1,5 meter dik beton en het dak is tot wel 2 meter dik. Het Fort bij Hoofddorp ligt midden in de polder aan de Geniedijk Haarlemmermeer die dwars door de Haarlemmermeerpolder loopt. Alleen het gebied aan de zuidkant moest onder water worden gezet. Het fort heeft twee verdiepingen en is helemaal omgeven door water. Het is recent volledig gerenoveerd.

Ook Fort bij Aalsmeer ligt bij de Geniedijk. Naast het hoofdgebouw, kreeg het fort een frontgebouw en twee kleinere vrijstaande betonnen gebouwen om het hefkoepelgeschut te herbergen. Het gebouwencomplex is in 1905 gebouwd en heeft recent een renovatie ondergaan. Tegenwoordig is hier ook het door vrijwilligers gerunde CRASH Luchtoorlog- en Verzetsmuseum '40-'45 gevestigd.

Helemaal aan de westkant van de Geniedijk en de Haarlemmermeerpolder vind je nog Fort bij Vijfhuizen, tegenwoordig een centrum voor actuele kunst. Op het buitenterrein is een permanente expositie van kunstwerken. Bovendien is er een restaurant, wat het fort een extra fijn afstappunt maakt.

Onderweg op deze fietsroute kom je ook nog enkele andere bijzondere bouwwerken in de Haarlemmermeer. Zo speelde het enorme Cruquius stoomgemaal een belangrijke rol bij het leegpompen van de Haarlemmermeer. Tegenwoordig is hier een museum. De gerestaureerde Molen De Eersteling pronkt prachtig op een aarden verhoging naast het Fort bij Hoofddorp en maalt nog regelmatig graan. De leuke gerestaureerde Molen de Hommel (De Kleine Molen) tenslotte vind je niet ver van De Cruquius. Deze molen hield vroeger de Kleine Polder onder Haarlemmerliede droog. Hij ligt prachtig aan de Hommeldijk en is op zaterdagen te bezoeken.


Foto (Fort bij Hoofddorp): Fort bij Hoofddorp, Arch, Public domain, via Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fort_hoofddorp.JPG)