Winterswijk, Oeding, Burlo

Een culturele fietstocht door een oeroud landschap, met de focus op de nuchter ingestelde bewoners van de grensstreek rond Winterswijk en Oeding. Mensen die tot op de dag van vandaag sterke familiebanden onderhouden. Dit merk je vooral aan de gesproken streektalen: het Achterhoekse Nedersaksisch loopt vloeiend over in de dialecten van Kreis Borken. De grens was in het dagelijkse leven geen onneembare barrière, maar eerder een administratieve lijn die zelden het sociale leven onderbrak.

De scheiding tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Pruisen werd in 1765 vastgelegd in het grensverdrag dat bekendstaat als de Burloer Konvention. Aanleiding waren geschillen over grondbezit en rechtsmacht. De Burloer Konvention moest een einde maken aan deze conflicten en duidelijkheid scheppen voor bestuur en belastingheffing. Een groot deel van de huidige Nederlands-Duitse grens in de Achterhoek kreeg hierdoor zijn vorm. In 1815, bij het ontstaan van het Koninkrijk der Nederlanden, kreeg de grens zijn definitieve vorm. Maar zoals gezegd, de culturele continuïteit bleef bestaan ondanks de politieke scheiding. Bewoners van de regio bezoeken al eeuwenlang familie, kerken en markten aan weerszijden van de grens. Omdat de Nederlands-Duitse grens fysiek niet meer aanwezig is, is een bezoek aan het buurland nog laagdrempeliger geworden. Spreek tijdens je fietstocht door Kotten, Oeding en Burlo eens met bewoners langs de grens. Je zult merken dat er veel overeenkomsten zijn en dat er een sterk gevoel van noaberschap heerst.

Zelfs tijdens de militaire jaren van de Tweede Wereldoorlog bleef de onderliggende verbondenheid bestaan, hoewel men waakzaam bleef en soms wantrouwend was. Veel mensen stonden voor een dilemma: meewerken met de autoriteiten of juist onderduikers en verzetsmensen helpen. De grens werd een symbool voor wantrouwen óf juist vertrouwen, maar ook voor moed, vermengd met angst. Het was een voelbare barrière die inwoners voor bijna onmogelijke keuzes stelde. De dappersten kregen te maken met grenscontroles door Duitse soldaten, die onvermurwbaar patrouilleerden langs paden, bruggen en overgangen. Waar jij nu over de route fietst, werden toen fietsers streng gecontroleerd en vaak opgepakt.
Toch heeft het nationaalsocialistische gedachtengoed nooit de hechte band kunnen kapotmaken die de lokale bevolking bij elkaar hield.

Na de oorlog werkten veel Achterhoekers en hun Duitse noabers samen bij Ten Cate, een Nederlands bedrijf dat geavanceerde textiel- en composietmaterialen ontwikkelt en produceert. Bocholt ontwikkelde zich, net als Winterswijk, dankzij de textielindustrie. Economische voorspoed heerste en bracht buren van over de grens verrassend snel weer samen. Langzaam groeide het wederzijdse vertrouwen. Wat ooit scheidde, werd weer een verbinding. Dat zie je vandaag terug in de samenwerking binnen de EUREGIO, waarin grensplaatsen gezamenlijk projecten ontwikkelen. Tegenwoordig fiets je ongemerkt van het ene land naar het andere. Dat is misschien wel het mooiste bewijs van hoe grenzen kunnen veranderen.